Kaas en de evolutietheorie

Kaas en de Evolutietheorie is een boek voor nieuwsgierige mensen van 9 tot 99 en legt in heldere taal de evolutietheorie uit. Bovendien laat het zien hoe de evolutietheorie een licht werpt op alledaagse en interessante vragen zoals “Hoe kun je onsterfelijk worden?”, “Waarom krijgen we kinderen?”, of “Hoe is kaas uitgevonden?”

Het boek won in 2002 de Gouden Uil voor jeugdliteratuur, de Eureka! prijs voor populair wetenschappelijke literatuur. Het is in diverse talen vertaald en won in 2003 de prijs voor het beste wetenschappelijke boek dat in dat jaar in het Duits verscheen.

Eerste Pagina

Als je ooit gesnorkeld hebt bij een koraalrif, in het regenwoud hebt gewandeld, of gewoon goed om je heen gekeken hebt in tuincentrum en dierentuin, dan weet je dat de natuur op een ongelooflijk prachtige en ingenieuze manier in elkaar zit. Er zijn ontelbare voorbeelden: ijsberen hebben een dikke witte vacht die ervoor zorgt dat ze ‘t niet koud krijgen en niet opvallen in de sneeuw. Er bestaan diepzeevissen met lichtgevende lichaamsdelen die ze in de donkere diepte kunnen gebruiken als zaklantaarn. Kokosnoten zijn net pakken melk die aan bomen groeien, klaar om geplukt en gedronken te worden. En ga zo maar door.

Zo rondkijkend in de natuur moet je haast wel het idee krijgen dat al die planten en dieren niet zomaar ontstaan zijn. Het klopt allemaal zo mooi: die dikke witte vacht van de ijsbeer, de lantaarns van diepzeevissen, kokosnoten enzovoorts. Dat moet toch haast wel ontworpen of bedacht zijn? – door één of andere superingenieur of zoiets.

Maar toch is dat niet zo. Planten en dieren zijn in de loop van de tijd geleidelijk ontstaan door het proces van evolutie. En evolutie – plus allerlei zaken die daarmee te maken hebben – is het onderwerp van dit boekje. Dit boekje is niet bedoeld als een uitputtend en wetenschappelijk werkstuk. Heel veel dingen zal ik vergeten zijn op te schrijven en misschien heb ik het af en toe zelfs wel mis. Dit boekje is meer bedoeld als een beginnetje voor verdere gedachten en hoopt onder andere te laten zien dat we, als we niet heel goed uitkijken, heel makkelijk onszelf voor de gek houden.

 

We beginnen met een introductie in de evolutietheorie. In die introductie krijgen we onder andere antwoord op de vraag “Waarom is een ijsbeer wit?”.

Maar voordat we hierop ingaan nemen we die vraag eerst ‘ns onder de loep. De vraag “Waarom is een ijsbeer wit?” is namelijk een tamelijk ingewikkelde vraag. Dat komt vanwege het lastige woordje “waarom”. Vergelijk de volgende vragen eens:

  • Waarom is een brandweerwagen rood?
  • Waarom is een ijsbeer wit?
  • Waarom is de lucht blauw?

 

Het antwoord op de eerste vraag is eenvoudig: een brandweerwagen is rood omdat ‘ie dan opvalt in het verkeer. Het heeft een doel dat brandweerwagens rood zijn. Iemand – een brandweerwagenontwerper – heeft dit ooit bedacht en heeft daarna brandweerwagens rood laten spuiten.

En waarom is de lucht blauw? In ieder geval is de lucht niet blauw met een doel – zoals het geval was met de brandweerwagen. De lucht had net zo goed groen of geel kunnen zijn. Als je aan een meteoroloog of zo iemand zou vragen waarom de lucht blauw is dan zal ‘ie waarschijnlijk antwoorden met een ingewikkeld verhaal over de kleur van zonlicht, de weerkaatsing van dat licht tegen de luchtdeeltjes enzovoorts. Eigenlijk geeft de meteoroloog dan antwoord op de vraag “Hoe komt ‘t dat de lucht blauw is?”. Blijkbaar is er spraakverwarring tussen “hoe” en “waarom”: “waarom” kan soms “hoe” betekenen.

Hoe zit ‘t dan met de vraag “Waarom is een ijsbeer wit?”. Bedoelen we dan hoe het komt dat een ijsbeer wit is of bedoelen we dan echt waarom? Bij deze vraag lopen hoe en waarom nog meer door elkaar. Maar wie weet wordt de ingewikkeldheid van de vraag duidelijker als we ingaan op de evolutietheorie.

We zullen zien dat de evolutietheorie niet alleen wat zegt over de ontstaansgeschiedenis van planten en dieren, maar een veel diepere betekenis heeft. De evolutietheorie doet een nieuw licht schijnen op eeuwenoude filosofische vraagstukken als “Waarom is het leven überhaupt ontstaan?” en “Wat is goed en kwaad?” En de evolutietheorie heeft ook z’n invloed op alledaagse vragen. Wat dacht je van “Hoe is ooit kaas uitgevonden?” of “Is homoseksualiteit natuurlijk?”. Allemaal vraagstukken die op één of andere manier te maken hebben met de evolutietheorie. Al die vraagstukken – en nog meer – zullen aan de orde komen in dit boekje.

Andere boeken